Een melkveehouder deelde jarenlang alles met zijn vader. Met zijn partner en kinderen deelde hij zijn zorgen niet, waardoor misverstanden groeiden. De afstand tot zijn gezin werd steeds groter. In deze blog beschrijft Gerard Venhuizen een bedrijfsbezoek dat hem niet snel zal loslaten.
Tijdens een bedrijfsbezoek kwam het woord ineens bij me op: vervreemding. Ik zat aan de keukentafel van een melkveehouder. Op het oog een stille man. Terwijl we met elkaar spraken, kreeg ik het gevoel dat hij het contact met zijn omgeving verloren had.
Verbinding kwijt geraakt
Vervreemding betekent letterlijk dat je je niet meer verbonden voelt met bijvoorbeeld je werk of gezin. Naarmate het gesprek vorderde, zag ik steeds meer symptomen die daarbij pasten.
Wij kwamen niet bij hem vanwege financiële problemen of acute dierenwelzijnsproblemen. Een betrokken erfbetreder had wel gemerkt dat deze ondernemer steeds meer op zichzelf kwam te staan en maakte zich zorgen over hoe het met hem ging en of hij de zorg voor het bedrijf kon dragen. Tijdens zulke bedrijfsbezoeken hebben we altijd belangstelling voor het vee. Dat helpt vaak om een gesprek op gang te brengen.
Een bedrijfsbezoek brengt namelijk spanning met zich mee. Ook al heeft de ondernemer zelf met het bezoek ingestemd. Bij stress kunnen woorden of gedrag anders binnenkomen dan bedoeld. Een gewoon gesprek over koeien, kalveren of de oogst haalt de druk soms wat van de ketel.
Toen zijn vader wegviel
Aan de keukentafel, onder het genot van een kopje koffie vertelde de ondernemer dat hij blij is met ons bezoek. Hij voelde zich vastlopen. Hij heeft door de jaren heen zijn bedrijf steeds groter laten groeien. Hij had hard gewerkt om zijn bedrijf toekomstbestendig te maken. Toen zijn vader nog meewerkte in maatschap, kon hij alles met hem bespreken. Zij deden veel samen.
Hij hoefde eigenlijk niks met zijn levenspartner te bespreken. Zijn vader was immers zijn deskundige partner en zij wist niet veel van het boerenleven. Zij was niet van de boerderij... Eigenlijk begon toen al de vervreemding. Vervreemding van zijn partner. Thuis deelde hij feitelijk niks over het bedrijf. Ook niet zijn zorgen. Ja wel een beetje als de robots niet goed werkten of als de koeien niet voldoende melk gaven.
Misverstanden groeien in stilte
Zijn gezin merkte de stilte aan tafel en zagen hem piekeren. Omdat hij niet vertelde wat er in hem omging, ontstonden misverstanden.
Zijn kinderen wilden het bedrijf niet overnemen. Daar had hij best begrip voor, maar door zijn hoofd spookte de vraag of al die jaren hard werken dan voor niets waren geweest. Met een opvolger zou hij kunnen sparren, zoals hij vroeger met zijn vader deed. Deze teleurstelling durfde hij niet in het gezin te uiten. Weer een stukje vervreemding…
De gezinsleden maakten zich zorgen en raadden hem aan: “Ga kleiner boeren of verkoop het bedrijf”. Hun bedoeling was goed. Maar hij hoorde iets anders. Hij hoorde dat niemand meer achter zijn bedrijf stond. Hij hoorde dat alles waar hij jarenlang voor had geleefd misschien moest verdwijnen. Dat kwam hard binnen.
Want hoe neem je afscheid van iets dat zo verweven is geraakt met wie je bent?
Wie ben ik zonder het bedrijf?
Het bedrijf was niet zomaar werk. Het was familiegeschiedenis. Een verantwoordelijkheid die hij van zijn vader had meegekregen.
Stoppen voelde voor hem als een sprong in een onbekende leegte. "Wat blijft er van mij over zonder het bedrijf?" vroeg hij zich af. “Zonder bedrijf voelt als een zwart gat”. Hij gaf daarmee aan dat hij de zin van het leven dreigde te verliezen.
Op een eiland
Hoe langer we praatten, hoe sterker het beeld van “vervreemding” bij me naar voren kwam. Ik zag een man op een eiland zitten. Aan de overkant stonden mensen die om hem geven. Zijn partner. Zijn kinderen. Andere mensen die het goed met hem voor hebben. Ze riepen naar hem. Hij hoorde ze ook, maar de afstand voelde te groot. Er was geen pont of brug. Geen manier om elkaar echt te bereiken. “Vervreemding”
Op een bepaald moment zei hij: “Ik moet hier iets aan doen”. Dat klinkt misschien als een eenvoudige zin, maar vaak begint daar een belangrijke beweging. Niet omdat er direct een oplossing is. Wel omdat iemand weer voorzichtig vooruit durft te kijken. Omdat iemand erkent dat het niet meer alleen hoeft.
Terug naar verbinding
Samen verkenden we welke stappen mogelijk waren. Welke ondersteuning hem kon helpen bij vragen over de bedrijfsvoering of het afbouwen van het bedrijf. Maar ook welke hulp hem kon helpen om thuis beter te delen wat er werkelijk in hem omging.
Vervreemding ontstaat vaak geleidelijk. Ook de weg terug naar verbinding kost tijd. Toch begint die meestal met een eerste stap: delen wat er speelt en hulp toelaten. Deze ondernemer besloot die stap te zetten. Voor zichzelf én voor de mensen van wie hij houdt. Hij gunt zijn gezin en hemzelf een beter leven.
Misschien is dat wel het tegenovergestelde van vervreemding: ontdekken dat je er niet alleen voor staat.
Drs. Ing. Gerard Venhuizen
Vertrouwensteam - Noord Nederland
Omwille van de vertrouwelijkheid zijn de casus-beschrijvingen in de blogs van Gerard nooit een exacte weergave van de werkelijke situatie.
Over Gerard
Gerard Venhuizen is werkzaam in een van de Vertrouwensteams die veehouders bezoeken wanneer er signalen zijn dat de zorg voor landbouwhuisdieren of de situatie op het erf aandacht vraagt. Zo’n twee keer per jaar schrijft Gerard een blog over zijn ervaringen uit de praktijk. Wat treft hij aan op de boerenerven? Hoe gaat het Vertrouwensteam in gesprek? De blogs van Gerard Venhuizen geven een kijkje achter de schermen. Lees ook zijn eerdere blogs.